Bana Volkan Güven’in paylaştığı, CAMP’in kendi sitesinde paylaştığı bu deneyin özetini açık ve anlaşılır bir şekilde sizlerle paylaşmak istedim. Umarım keyifle okursunuz.

Yüksekte çalışan herkesin bilmesi gereken kritik bir konu var: Askıda Kalma Sendromu (Suspension Trauma).

Kaynak: C.A.M.P. – SOSPESI Project Report (2012, 2015), University of Milan Bicocca.

Özellikle iple erişim teknisyenleri, arboristler, kurtarma ekipleri ve mağaracılar için bu konu hayati önem taşıyor. Bu alanda yapılan en kapsamlı bilimsel çalışmalardan biri ise C.A.M.P. ile University of Milan Bicocca iş birliğiyle yürütülen SOSPESI Projesi oldu.

Başlamadan söylemek istiyorum proje o kadar yeni değil. 1. araştırma 2012 yılında ve ikinci araştırma 2015 yılında yapıldı, proje en son 2019 da uluslararası tıbbi geçerlilik kazandı.

Bu yazıda, SOSPESI projesinin sonuçlarını sade, anlaşılır ve sahaya yönelik bir bakış açısıyla özetliyorum.

Askıda Kalma Sendromu Nedir?

Askıda kalma sendromu, kişinin hareketsiz şekilde dikey pozisyonda emniyet kemerinde asılı kalması sonucu ortaya çıkan fizyolojik bir durumdur.

Bunun temel nedeni:

• Kanın alt ekstremitelerde, pelvis ve karın bölgesinde birikmesi
• Kalbe dönen venöz kanın azalması
• Kalp debisinin düşmesi
• Beyin, kalp ve hayati organlara oksijenin azalması

Bu tabloya ortostatik intolerans denir.

SOSPESI projesinde yapılan testlere göre:

• Ortalama askıda kalma süresi: 29 dakika
• Katılımcıların %10’u senkop (bayılma) yaşadı
• Müdahale edilmezse durum çoklu organ hipoksisine ve ölüme yol açabiliyor

Bu çok net bir mesaj veriyor:

👉 Askıda kalmak, düşmeden bile ölümcül olabilir.

Emniyet Kemeri Bacak Kolonları Suçlu mu?

Projede NIRS (Near Infrared Spectroscopy) yöntemiyle kas ve beyin oksijenlenmesi ölçüldü.

Çarpıcı sonuç:

Bacak kolonları venöz dönüşü  ( Yanlış)

Asıl sorun: Hareketsiz ve dikey pozisyon. (Doğru)

Yani problem kemerin sıkması değil; hareketsiz askıda kalma pozisyonu.

Ancak…

Konfor faktörü çok kritik. Rahatsızlık, ağrı ve baskı; bayılma sürecini hızlandırabiliyor.

SOSPESI 2: Hangi Kemer Daha Güvenli?

İkinci fazda farklı kemer modelleri karşılaştırıldı:

• Golden Top Evo Alu (GTE)

• Access SIT + GT Chest (ACC)

• Abbreviated Pro (Kasık, dorsal, lomber ve latero-servikal seviyelerde konforu artıran ve askı pozisyonunu aktiviteden dinlenmeye ayarlama imkanı sunan kayış prototipi.)

Sonuçlar:

• PRO modelinde ortalama askıda kalma süresi 53 dakika
• GTE: 46 dakika
• ACC: 45 dakika
• PRO modelinde kalp atım hızı daha düşük → daha az kardiyovasküler stres

Konforun kritik olduğu bölgeler:

• İnguinal (kasık) → Geniş ve dolgulu bacak kolonları
• Lomber (bel) → Destekli yapı
• Dorsal (sırt/omuz) → Solunumu kısıtlamayan tasarım
• Latero-servikal (boyun yanları) → Karotis damarlarına baskı yapmamalı

Bu veriler doğrultusunda geliştirilen yeni GT serisi kemerlerde:

• Bacak kolon bağlantıları yeniden tasarlandı
• Bel kemeri yapısı değiştirildi
• Göğüs ped formu karotis baskısını azaltacak şekilde güncellendi

Yani bu proje sadece akademik değil, doğrudan ürün tasarımına yansıdı.

Kurtarma Konusunda En Önemli Mesaj

Bilimsel sonuç çok net:

⚠️ Askıda kalma durumunda öncelik hızlı iniştir.

• Bilinç kaybı varsa kemerle uzun süre işlem yapmaya çalışmak zaman kaybettirebilir.
• Kişi hızla yere indirilmeli.
• Yatay pozisyona alınmalı.
• Bacaklar hafif yukarı kaldırılmalı.

Planlı ve eğitimli kurtarma, hayat kurtarır.

Sahadaki Çalışanlar İçin Çıkarımlar

Bu proje bize şunları söylüyor:

1. Emniyet kemeri sadece bir ekipman değil, çalışma alanıdır.
2. Konfor = güvenliktir.
3. Uzun yıllar biriken askıda kalma saatleri kalıcı sağlık sorunlarına yol açabilir.
4. Her ekip mutlaka hızlı kurtarma planına sahip olmalıdır.
5. Kemer seçimi sadece hareket kabiliyeti değil, senkop ihtimali düşünülerek yapılmalıdır.

Sonuç

SOSPESI projesi, askıda kalma sendromunun teorik değil, gerçek ve ölçülebilir bir risk olduğunu bilimsel olarak ortaya koydu.

İple erişim, ağaç işleri veya yüksekte çalışma yapıyorsanız:

• Kemer seçiminizi bilinçli yapın
• Konforu hafife almayın
• Kurtarma planınızı test edin
• Ekibinizi bilinçlendirin

Unutmayın:

Düşmemek kadar, askıda kalmamak da hayati öneme sahiptir.

Yazının orjinali için lütfen aşağıdaki linke bakın:

https://www.camp.it/d/us/us/work/content/2493

Askıda Kalma Sendromu SOSPESI Projesi Bilimsel Sonuçları yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

3D Mağara Nasıl Modellenir? yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

Homeet Kamera Vidası Montaj Seti

TARION A-222 Tek Ayaklı Tripod

Ulanzi U-PAD Tablet Tripod Standı

Trexo Rig-it

Godox M1 RGB Mini Mobil Video Işığı

3B Mağara Taramak İçin Kullanılan Malzemeler yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

Yıllardır tartışılan ve hatta çok kesin gibi konuşulan 9’lu düğüm efsanesinden bahsedeceğiz.

Genel olarak iki farklı efsane dolaşıyor:

1. Dokuzlu düğüme yük bindiğinde kolay açılıyor.
2. Kurtarmada dokuzlu düğüm kullanmak daha doğru çünkü çekeri daha fazla.

Bunları savunanlar aynı zamanda “kullanmıyoruz çünkü daha çok ip payı gidiyor” diyerek, neden dokuzlu düğüm değil de sekizli düğüm kullandıklarını açıklıyorlar. Günün sonunda, dokuzlu düğümün tek kötü özelliğinin sekizli düğüme kıyasla ipten daha fazla pay harcaması olduğu algısı yaratılmakta.

Gerçekten sonucun tam olarak ne olduğunu bilmek çok zordur. Bunu daha önce “Doğru sekizli düğümü hangisi?” yazımızda belirtmiştik. Özet geçmek gerekirse buradaki sonuçlar genel bir ortalama göstermekte. Çünkü piyasada çok fazla yarı-statik ip markası ve modeli var. Bunların hepsi farklı kullanım alanlarına hitap etmekte. Dolayısıyla dünyadaki bütün yarı-statik ip modellerini denemeden kesin bir şekilde konuşamazsınız. Her ip düğümlere göre farklı sonuç verir. Bunun en büyük sebebi örgü şekli ve iplerin esneklik payları. Eğer bir yerde kesin konuşacaksanız (ki bunu tavsiye etmiyorum, insan hayatını etkileyecek konularda bir tık bilgili görünmek için veriler olmadan kesin konuşmanız doğru bir şey değil) kullanacağınız ipin ve düğümün testini, kullanacağınız ortam koşullarında (değişkenleri de hesaba katarak) birçok kez test edip sonuçları alarak daha yüksek güvenilirlikte bilgi verebilirsiniz.

İlk efsanemize bakacak olursak:

            Açıkçası birçok kez bunu kendini ip ile ilgili herhangi bir şeyde yetkin gören insanlar tarafından işitmek zorunda kaldım. Kimseden bir kaynak alamadım herkes kendi fikrince olanı (ya da eğitmeninin fikrince) katı bir şekilde savunmakta.

İnternet aramalarında mountainproject veya ukcaving gibi forum sitelerinde genelde dediğimiz gibi bir durum söz konusu. Herkes 9’lu düğümünün daha kolay çözüldüğünü ve ipin çekerini daha fazla koruduğunu düşünmekte. Özellikle mountainproject forum’da mağaracıların daha kolay çözüldüğü için hep bu düğümü kullandığını söylemişler. Fakat ukcaving’e baktığımızda mağaracıların 9’lu düğümünü hiç mantıklı bulmadığını görüyoruz :). Wikipedia’e baktığımızda yine aynı söylentiyi görüyoruz “9’lu düğümü daha kolay açılmakta”. Gerçekten böyle mi? Wikipedia yazarı bu bilgiyi Bernard Tourte’nin 2002 yılında yazdığı “Alpine Cave Techniques” kitabından almış. Güvenmek için çok eski bir kaynak. Bunun en büyük sebebi o dönem kullanılan ip teknolojisi ve örgü teknolojisi oldukça farklı olması. Ayrıca yapılan testin güvenilirliği günümüz test ekipmanlarına göre daha az güvenilir.

Bunun için yapılan teste sadece bir yerde denk geldim. Siteyi takip eden herkesin tahmin edeceği gibi o yer RopeLab.

RopeLab’da yapılan testler, iple erişimde sık kullanılan ipleri kapsamakta. Bu oldukça iyi en azından kullandığımız ip modellerinin verimini daha iyi anlayabiliyoruz. Çok uzatmadan yapılan testlere geçelim. Öncelikle tabloda bilmeniz gereken üç şey var.

ok: Düğüm minimum efor ile çözülebileceği anlamına gelir.

v.diff: Düğüm yüksek efor ile alet gerektirmeksizin çözülmekte.

x: Düğüm bir cisim veya alet kullanmadan çözülemez.

Genel olarak tabloya bakıldığında:

8’li düğüm 9’lu düğüme kıyasla daha rahat çözülmekte veya aynı derecede zorlamakta. Ayrıca 5kN’a kadar denenmesine rağmen 8’li daha kolay çözülmekte. Bu da bize bu söylentinin sadece şehir efsanesi olduğunu göstermekte. Test dışında genel iş hayatında da sekizli düğüm çok sıkıştığında loopları kaldıraç olarak kullanarak rahat bir şekilde çözdüğünüz olmuştur. İşte tam bu yüzden 8’li düğüm 9’lu düğüme göre daha kolay çözülmekte.

Ek hatırlatma: Bu tabloda testler 2 kN ve üstü için yapılmış. Bunun sebebi 2kN altındaki düğümlerin, sağlıklı bir ip üzerinde zaten el ile açılabileceği varsayımı. 2kN altında sekizli mi yoksa dokuzlu mu daha rahat el ile çözülür bunun herhangi bir bilgisi bulunmamakta.

Sonuç:

İlk efsanemiz elenmekte ve “9’lu düğüm yük bindiğinde daha zor açılıyor” olarak değişmekte.

İkinci efsanemize bakacak olursak:

Bu efsaneyi çok fazla uzatmayacağım çünkü bunun için günümüzde birçok bilgi mevcut. En basit kaynakta bile bununla ilgili bilgiye rastlayabilirsiniz. Hemen hemen her test farklı model, marka veya özellikteki ipler ile yapıldığı için, ortalama olarak aynı fakat yine de farklı sonuçlar çıkmakta.

            En güncel kaynaklar iple erişim sektöründe olduğu için, IRATA aralığını aldık. (ICoP – 2.11.5.5)

Basit Düğüm: İp çekerini %32 – %42 aralığında düşürebilmekte.

Sekizli Düğüm: İp çekerini %23 – %34 aralığında düşürebilmekte.

Dokuzlu Düğüm: İp çekerini %16 – %32 aralığında düşürebilmekte.

Sonuç:

Bu sefer baktığımızda bu efsanenin yarı-gerçek olduğunu söyleyebiliriz. Fakat en kötü senaryoyu baz aldığımızda ortalama %2’lük bir fark yaratmakta. Bunun için daha fazla ip harcamak veya daha zor düğüm açmak ne kadar mantıklı size kalmış. Tekrar hatırlamakta fayda var. İplerin herhangi bir yüzeye temas etmesi (keskin bir yüzey olmasa bile), temizliğinin ve bakımının üretici firma talimatlarına uyulmadan yapılması veya uzun süre kullanılması, ortalama bir düğümden çok daha fazla çeker düşürmekte. Kullanılmış ip ve kullanılmamış ip testleri düğüm testlerinde çok daha fazla korkutmakta.

Umarım bu bahaneyle bir süreliğine bu söylentilerin önüne geçmiş oluruz. Bu tarz yazıların devamlılığı için paylaşmayı unutmayın.

8’li vs 9’lu Düğüm. (9’lu Düğüm Efsaneleri) yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

Yıllardır tartışılan derken aslında 2007 yılına kadar tartışılan bir konu imiş. Küçük bir Google araması ile bunu görebiliyorsunuz.

Başlamadan önce konumuz mağaracılık ve iple erişim için geçerli. Bunun sebebi yapılan testlerin ve araştırmaların yarı-statik ip üzerinde yapılması. Dinamik ip için bir kaç bilimsel olmayan YouTube videosu dışında bir içerik yok. Güvenilir içerikler yarı-statik ip üzerinde olduğu için iple erişim veya mağaracılık konularını daha çok kapsamakta.

Yine başlamadan hatırlatmak isterim yarı-statik ip özelinde de bütün ipler denenmemiş. Piyasada çok fazla yarı-statik ip markaları ve modelleri var. Bunların her biri her testte farklı sonuçlar vermekte. Aynı zamanda her biri kullanım yılına göre çok fazla farketmekte. O yüzden bu konu üzerinde net bir şekilde konuşmak dünyanın en akıl dışı işi olabilir. Elimizdeki verilere bakarak bir yorum yapmak en mantıklısı.

Ülkecek bir sekizli düğümü atarken düzgün bir şekilde giydirmenin ve üst üste binmemesinin doğru bir şey olduğu konusunda hemfikiriz. Yani düğüm güzel olacak ve yamuk bir şekilde ipler çapraz yapmayacak. Konumuz bundan sonrası için. Yük binen ipin düğümün dışa bakan kısmı olması mı daha doğru? Yoksa içe bakan kısmı mı daha doğru? Bazı yerlerde yukarıda mı altta mı daha doğru diye tartışılmakta. Biz bu konuyu iç taraf ve dışa bakan taraf olarak tanımlamanın daha doğru olduğunu düşündük.

Kaynak

Bu konuyu ortaya koyan ilk kaynak, Dr Dave Merchant‘ın hazırladığı “Life On A Line” kitabı. Bu kitap ilk 2003 yılında çıkmakta ve neredeyse bütün mağaracı ve kurtarma grupları takip etmekte. Yapılan testler’de genel olarak TensionTech’in belirlediği “TTI Testing ISO Certificates” standartları. Genelde gemici iplerine uygulanan test standartında yaptığı söylenmiş. Aynı kitabın güncel ve renkli bir versiyonu 2007 yılında sunulmakta sekizli hakkındaki görüşler ikinci baskıda da aynı şekilde devam etmekte.

İkinci kaynağımız için iple erişim sektöründe RopeLab olarak bildiğimiz Richard Delaney Amca. Richard ise genelde kendi imkanlarıyla testler yapıp bunu insanlarla paylaşan ve iple erişim sektörüne büyük katkıları olan SPRAT L3 bir amcamız. Richard Delaney içe bakan ve dışa bakan sekizli ayrımı ile ilk kopma testini 2015 yılında yapmış. Düğüm çözünürlüğü hakkındaki ilk testi ise 2014 yılında yapılmış. Delaney sayesinde düğümlerin ip markası ve modeline göre çok fazla değişkenlik gösterdiğini görmüş olduk.

Bunların dışında HSE’nin (Health and Safety Executive) 2001 yılında hazırlamış olduğu düğüm çekerlerinin olduğu kaynak var. Fakat bu kaynak sadece düzgün ve yanlış sekizli arasında %10 a yakın çeker farkı olduğunu söylemiş. Sanıyoruz bu fark ilk bahsettiğimiz üst üste binmiş ve iplerin çapraz olduğu sekizli. O yüzden bu içeriği ve spagetti testlerini bir sonraki yazımızda kullanacağız.

Test Sonuçları

Öncelikle “Life On A Line” kitabının 2003 yılı baskısı’nın Fig.8 sayfasını paylaşayım.

Özet geçmek gerekirse burada bizim de sınıflandırdığımız gibi iç taraf ve dış taraf olarak ayırmakta. Ve Dr Dave Merchant yaptığı testlerde %10’luk bir fark olduğunu söylemiş. Yük binen ip dış tarafta kaldığında kopmaya karşı %10 daha dayanıklı olduğunu belirtmiş. Buraya baktığımızda yük binen ip dış tarafta olduğunda daha güvenli olduğunu söyleyebiliriz.

“Life On A Line” kitabının 2007 yılı baskısına bakarsak:

Dr Dave Merchant, burada da yük binen ip eğer dış tarafta olmazsa %10 kayıp olacağını belirmiş.

Richard Delaney‘in “Derating for Knots” yazısında bulunan tabloya bakarsak:

Hem makale ücretli olduğu için hemde bizi ilgilendirmediği için, tablodaki Bowline düğümlerini kapattım. Sadece bizi ilgilendirecek kısma gelecek olursak.

Tabloda anlamamız gereken ilk nokta sadece Edelrid SS model ipin bile bir çok varyasyonu var.

İlk olarak tabloda test numarası 2 olan;

Edelrid SS – yük binen ip iç taraf sekizli – hiç kullanılmamış ip – 2011 üretim – Islak Tip İp – 23.62 kN yükte kopmuş. Aynı özellikteki yük binen ip dış tarafta olan sekizli ise (Test35) 23.32 kN’da kopmuş. Bizim ilgilenmemiz gereken nokta bu test sonucunun “Life On A Line” kitabında yazandan çok farklı olması. Bu her ip türünde atılan düğüm şeklinin aynı dercede etkili olmadığının göstergesi.

Diğer aynı ip üzerinde yapılan teste bakacak olursak;

Test numarası 18 – Edelrid SS – yük binen ip iç taraf – kullanılmış ip – 2010 üretim – Kuru İp – 15.19 kN‘da kopmakta. Fakat aynı özellikteki yük binen ip dış taraf olan ip (Test39) 16.50 kN‘da kopmuş. Bu da bize “Life On A Line” kitabında yazan oranda ve doğrulukta bir sonuç vermiş.

Diğer tabloda yazan ipler ve özellikleri birbirinden farklı olduğu için herhangi bir karşılaştıma yapamıyoruz.

Sonuç

Genele baktığımızda yük binen ip dış tarafta olan sekizli düğümlerde daha fazla ip yük dayanımı olmakta. Ama her ipin düğümlere karşı tepkisi çok farklı. Genel olarak durumun böyle olması sizin ipinizin yük binen ip dış tarafta olduğunda daha iyi çekere sahip olacağı anlamına gelmez.

Bu durumda açık bir şekilde bir düğümü taraf olarak seçmek mantıksız. Bu konuya çok fazla takıntılıysanız, ipi kullanacağınız ortamda (sıcaklık, nem vb.. faktörler için) her iki sekizli düğümünü de kullanacağınız ip ile testini yapmalısınız. Ama bunu yapmadan daha güvenlisini isterseniz, Genel testler ve kitaplar yük binen ip dış taraf olan sekizli düğümlerinin daha güvenli olduğunu ortalama olarak söylemekte. Aynı şey dinamik ip için çok farklı olabilir. Yazının başında söylediğim gibi sadece statik ip üzerinden düşünürsek durum böyle.

Ben uzun yıllardır verdiğim mağaracılık eğitimlerinde yük binen ip dış taraf olan sekizli şeklinde gösterdim. Bunun ilk sebebi “Life On A Line” kitabı ikinci sebebi ise estetik kaygılarımdı. Şekilde gördüğünüz gibi yük binen ip iç taraf olduğunda el ile çok iyi sıkmazsanız böyle bir görüntü oluşuyor.

Çözülebilirlik:

Diğer bir önemli konu ise düğümün yük bindikten sonra kolay çözülebilir olması. Bunun için ise elimizde sadece Richard Delaney‘in 2014 yılında yazdığı “Right and Wrong Figure-of-8 Knot” makalesi var.

Yazı ücretli olduğu için sadece bizi ilgilendiren tabloyu paylaşacağım.

Tablo için; “evet“ = el ile çözülebilir, “hayır” = el ile çözülemez, “çevir“ = dış taraftaki ip düğümün iç tarafına geçmiştir.

Bu tabloya baktığımızda çözülebilirlik olayının, güvenlik oranıyla ters orantıda olduğunu görürüz. Yük binen ip dış taraf olan ipler, genel olarak hep daha zor çözülmüş. Tabiki her model ip için aynı şey geçerli değil. Güvenlik için olduğu gibi çözülebilirlik de bazı ip modellerinde farklı sonuçlar verebiliyor.

Sonuç 2:

Eğer daha çok çeker istersek. Günümüzdeki kaynaklar daha çok, yük binen ip dış taraf olanların daha güvenli olduğunu söylüyor fakat yine de çok farklı olmadığını gösteriyor.

Eğer daha kolay çözülsün istiyorsak. Günümüzdeki kaynaklar daha çok, yük binen ip iç taraf olanların daha kolay çözüldüğünü söylüyor fakat yine de çok farklı olmadığını gösteriyor.

Asıl önemli olan çeker farkının, sıfır ip ile kullanılan ip arasındaki fark olduğunu bu testlerde fark etmekteyiz. Sekizli dolayısıyla max. %10 kaybederken, kullanılan iplerin %50 ye kadar çekerinin düştüğü net bir şekilde görünmekte. Bu da ipimize iyi bakmanın çok önemli olduğunu gösteriyor.

Bu tarz içeriklerin artmasını istiyorsanız, paylaşmayı unutmayın. Umarım bu yazı sayesinde yıllardır yapılan bu tartışmaya bir son vermiş oluruz. Hepinize iyi günler diliyorum.

Doğru Sekizli Düğümü Hangisi? yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

İyi seyirler. www.jumartesi.net

Edelrid Wind Up yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

2012 yılından itibaren yaptığım sportif etkinliklerde ve işlerde kafa feneri için bir bütçe ayırma durumunda kaldım. Dolayısıyla çok fazla çeşit ve çok fazla marka deneme fırsatım oldu.

Şu an bir kafa feneri seçerken nelere dikkat ettiğimden az çok bahsetmek istiyorum.

Yazıya başlamadan önce bir kaç terime kısaca hakim olmamız gerekiyor. Bunların en başında “Lüks (Lux)“, “Lümen” ve “Candelas (Kandela)” var. Bir fizikçi kadar bilmenize gerek yok kısaca bunlardan bahsedeceğim.

Öncelikle “Lüks” ile başlamak istiyorum.

Lüks (Lux):

Orta seviyenin altında kafa feneri üreten Petzl, Black Diamond, Led Lenser vb. gibi markalar genelde lümen olarak bize değer vermekteler. Üst veya orta seviye kafa feneri üreten Scurion, El Speleo, Rude vb. markalar genelde watt ve lüks olarak değer verirler. Lümen olarak yazdıklarında kelvin değerini parantez içinde verirler.

Temel olarak 1 lx(lüks) = 1 lm/m2 , yani metre kare başına düşen lümen miktarıdır. Fakat yanlış anlaşılmasın, 100 lümen bir kafa lambası 10 metrelik veya 5 metrelik bir mesafede 100 lüks aydınlatmaz. Aydınlanan bölge eğer 10 lüks ise sizin gözünüze 10 lüks gelmez. 100 lümenlik bir kafa lambasınının 100 lüks olması için bütün aydınlatmayı 1 metrekare içeresine yapıyor olması gerekir.

Açıkcası bir kafa lambasının kaç lümen olduğu değil istenilen mesafede kaç lüks aydınlattığı önemlidir. Şekilde de görebileceğiniz gibi kafa feneri pazarlamasına dikkat etmenizde fayda var. 0.5 metrede 350 lux yayan bir kafa feneri kulağa hoş gelebilir. Fakat bunu 1.5 metreye vurduğunuzda kabaca 50 lux’e denk geliyor. Tam bu durumda önemli olanın lümen değil. O kafa fenerinin hangi ortam için üretildiği. Daha iyi anlatmak için biraz Kandela’dan bahsetmem gerekecek.

Kandela (Candela) Nedir?

Kandela ışık yoğunluğunun bir ölçüsüdür. Tarihine baktığımızda bir kandela, bir mum ışığının yayılan yoğunluğuna eşittir. 1 Candela’yı ifade ederken tek renkli (yeşil) ışık, yani 5,4 x 10¹⁴ Hz frekanslı ve 550 nm dalga boylu ışık kullanılır. Bu şu demek oluyor. Bir kafa fenerinin az watt kullanarak daha iyi aydınlatma sağlaması mümkün. Bu durumda renklerin de önemi vardır. Yine aynı konuya geliyoruz bir kafa fenerinin ne kadar watt veya kaç dalga boylu ışık kullandığından önemlisi; koşu için mi? mağara için mi? yoksa iş için mi? üretildiği.

Bu durumda dalga boyu, frekans gibi temel ifadeler de anlam ifade edecek. Fakat konumuz kafa feneri olduğu için kısa kesip özet geçiyorum.

Şimdi kafa Fenerimizden çıkan ışığı ölçmek için lümen kullanıyoruz. Aydınlattığı alanı anlamak için lux kullanıyoruz. Kafa feneri ile aydınlatılan bölge arasındaki mesafe için kandela kullanacağız. Aydınlanan bölgeden gözümüze gelen ışık kandela/m2 olacak. Burası biraz karışık görünmekte basit bir görsel ile ifade edeceğim.

Şekilde gördüğünüz gibi kafa lambasının verdiği ışık lümen ile ölçülebilir. Zemine giden yoldaki ışık kandela ile ölçülebilir. Zemine yansıyan ışık lüks’dür. Zeminden gözümüze tekrar gelen ışık kandela/m2.

Şimdi bu kadar bilgi yeterli, bunları neden anlattığımı lümeni açıklarken anlatacağım.

Lümen

Bir ışık kaynağının, ışık sağlamak için çevreye yaydığı toplam (insan gözüne göre) ışık miktarını yada ışık gücüne, ışık akısı denir. Ölçmek için kullanılan Uluslararası  birimine lümen denir. Basit bir ifadeyle, Lümen (lm) ile gösterilir.

Işık “foton” adı verilen paketlerden oluşur aslında elektromanyetik radyasyondur. Işığın kelvin değeri düşünce sıcak (kırmızıya yakın) yükselince soğuk (maviye yakın) dediğimiz renkler görünür. Fotonların hareketi bize dalga boyu ve frekansı oluşturuyor. Dalga boyu düşük olursa renk daha sıcak oluyor, frekans aralığı kısa olursa renk soğuk oluyor.

Kafa fenerlerinde acil durum ışığının kırmızı olmasının sebebi bundan kaynaklı. Dalga boyu yüksek ve frekans aralığı düşük olduğu için kırmızı ışık fotonları çok daha soğuk renklere göre daha az kırılma yaşıyor. Kırmızı ışık daha uzak mesafeye daha az yayılarak gittiği için daha farkedilebilir. Yakın mesafede kullanılmamasının sebebi ise soğuk renklerin frekans aralıkları daha yüksek ve dalga boyları daha düşük olmasıdır. Fotonlar daha hızlı dağılabiliyor ve çok yayıldıkları için etrafımızı daha iyi aydınlatabiliyor. Dalga boyu düşük olan fotonlar uzaktan daha az farkedilir. Tabiki bu gözümüzle görülebildiğimiz ışıklar için geçerli.

Kafa Feneri Alırken?

Sonuç olarak kafa feneri alırken Lümenin çok olması aslında o kafa fenerinin daha iyi aydınlatacağını veya işinizi daha iyi çözeceğini anlatmaz. Lüks değeri daha iyi anlaşılabilen bir seçenektir. Bir kafa feneri aldığınızda açısına ve frekans aralığına göre, kafa lambasının ışığı yansıtma sistemine göre çok fazla ışık kaybı yaşanma ihtimali vardır.vBunun için nalbur lambalarına çok güvenmemekte fayda var. Belki 1000 lümen yazması cezbedici ama karşılığında 100 lüks aydınlatma bile alamayabilirsiniz.

İş İçin Kafa Feneri Alırken?

Bir iş için kafa lambası tercih ederken kesinlikle çalışma alanının büyük önemi var. Çalışma şartları size pilli mi yoksa şarjlı mı almanız gerektiği hakkında bilgi verir. Eğer gün boyu kullanacaksam pille çalışan bir kafa feneri olması daha mantıklıdır. Şarjlı alacaksanız da yedek bataryanız kesin olmalıdır.

İple erişim açısından düşündüğümde, kesinlikle IP65 veya üstü bir kafa feneri olmalı diyebilirim. IP’den kısaca bahsetmek gerekirse, açılımı “international protection code” yani uluslararası koruma kodu. IP’den sonra gelen ilk rakam darbeye karşı dayanımın ne kadar olduğunu bize anlatır. İkinci rakam ise suya karşı ne kadar dayanıklı olduğundan bahseder. İple erişim için kesinlikle ilk rakamın yani darbe koruma kodunun 6 olması gerekmekte. 6 toz girişinin kesin gerçekleşmeyeceği anlamına gelir. Aynı anda darbeye ve düşmelere karşı oldukça dayanıklı olacağı anlamına gelir. İkinci rakamın 8 olması en iyi şekilde suya karşı koruma sağladığını söyler. Ama iple erişim düşünüldüğünde bence 5 yani su fışkırmalarına karşı koruma yeterlidir. En azından yağmur yağdığında kafa feneriniz bozulmamış olur. IP66 bir kafa feneri alırsanız otomobilinizi yıkarken tazyikli su ile kafa lambanızı da yıkayabilirsiniz :).

ATEX

Yine iple erişim için düşündüğümüzde gerekli ATEX standartının olması oldukça iyidir. ATEX ise Patlayıcı ortamın Fransızcası olan “ATmosphere EXplosible” kelimesinin kısaltılmışıdır. Çalışacağınız ortama ve maruz kalacağınız gazlara göre ATEX standartları değişir. Bulunduğunuz ortam patlama riskine sahipse, yanınızdaki bütün pilli veya bataryalı cihazların ATEX ortamlara karşı standartının olması gerekmekte. Bu ülkemizde çok dikkat edilen bir konu olmasa da, kendi hayatınız için dikkat etmek zorundasınız.

Bunların dışında en önemlisi bir kafa lambasının 1-2 metre mesafeyi geniş aydınlatma kısmının olması çok önemli. İş için aldığınız kafa lambasının kol mesafeniz kadar olan kısmı geniş açı ile aydınlatması işimizi yapabileceğimiz yeri daha rahat algılamamızı sağlıyor. Onun dışında uzun mesafede dar açı ile aydınlatması olması da önemli bir kriter. Az ışıklı ortamda ipe girmeden önce, ipinize kafa feneriniz ile göz atmanız gerekecek ve geniş açı kısa mesafe aydınlatma ile bunu başaramayacaksınız (tabiki 10.000 lüks aydınlatan bir kafa lambanız yoksa ).

Son olarak kaska rahatça takıp çıkarılabilen bir kafa feneri alırsanız işleriniz biraz daha kolaylaşır.

Sportif Amaçlı Kafa Feneri Alırken ?

Sportif derken mağaracılık açısından anlatmam gerekecek çünkü en çok bu konuda deneyim sahibi oldum. Öncelikle mağara için zaten temel eğitimlerde anlatıldığı gibi en az 2 aydınlatmamız olması gerekecek. Bunlardan en az bir tanesinin pilli olması oldukça önemli. Yedek pil taşımak/bulmak yedek batarya taşımaktan/bulmaktan daha kolay. Bu konuda en mantıklı sistem 1 tane oldukça iyi aydınlatan üst seviye bir kafa fenerinizin olması. Yedek olarak 1 tane de oldukça dayanıklI bir fenerinizin olması. Ek olarak Petzl’ın Face2Face olarak adlandırdığı özelliğe sahip olması önemli. En azında başka bir mağaracı ile konuşurken kafa fenerinizi kapatmak zorunda kalmazsınız.

Koşu vb.. sporlar için programlanabilen ve mesafeye göre lümen lüks ayarını kendi yapan bir kafa feneri sahibi olmak iyi bir çözüm. Daha uzun süre daha iyi aydınlatma ile sporunuza devam etme fırsatınız olur.

Gördüğünüz gibi lümen aslında kafa feneri seçiminde en az dikkat edilen konu. Asıl önemli olan sizin kullanacağınız ortam için üretilmiş bir kafa feneri. Ve yapabileceğiniz en iyi şey bilindik markaların dışında satılan kafa fenerlerine güvenmemek. Çok lümen olduğu için bilinmedik bir üreticinin kafa fenerini almak kötüdür. Uzun süreçte hem işinizi zorlaştırır hemde yeni bir kafa feneri ihtiyacı doğurur.

Kafa Feneri Almadan Önce Bilmeniz Gerekenler yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

Tam mağaracıları unuttu derken Petzl yakın zamanda yeni STOP ve SIMPLE indiricilerini piyasaya sürmüştü. Şimdi de SUPERAVANTI ve TORSE’nin yeni sürümünü piyasaya sürdü. Fakat FRACTIO kemer yok ama daha iyi iyisi var.

Aslında AVEN için direk FRACTIO yerine üretilmiş demek çok doğru olmayabilir. Çünkü FRACTİO ve FALCON ASCEND model kemerin ara formu gibi bir ürün.

İncelemeye geçmeden önce Türkiyede hala piyasaya girmeyen AVEN, Fransada şu an 119 Euro gibi bir fiyata sahip. EXPLO üst kuşam ise 69 Euro.

SUPERAVANTI değişiminden başlayalım:

İlk gözümüze çarpan daha dikkat çekici turuncu renk olması oldu. Bu şekilde düşük ışıkta daha rahat görebileceğimiz bir alt kuşam olmuş.

İkinci değişim ise bağlantı halkaları. Artık daha kalın ve daha geniş. Eski modelde en büyük problemin otomatik kilitli karabina kullandığımızda çabuk eskiyen bağlantı halkaları olmasını değerlendirmiş PETZL.

Üçüncü büyük değişim ise malzeme askısının iki katına çıkması olmuş. Gerçekten gerekli ve yerinde bir karar. Artık az karmaşık ve daha fazla malzeme taşıyabileceğiz. Her malzeme askısı Max:5 kg yük taşır.

Dördüncü değişen özelliğimiz ise bel bağlantı perlonunun sıkma tokasının yenilenmesi olmuş. Bu da artık daha rahat sıkıp, ayarlayabileceğimiz anlamına geliyor. Fazladan koruma eklenmesi de önemli bir gelişme.

Son olarak bacak perlonu korumalarındaki PETZL yazıları biraz küçülmüş. Daha mat bir koruma materyali seçilmiş. Ayrıca sol bacak perlonundaki SUPERAVANTI yazısı oldukça şık durmuş

Beden aralığı eskiye nazaran değişmemiş. Yine SIZE 1 ve SIZE 2 seçeceği ile satışta.

Teknik notlara baktığımızda eski notlardan farklı olarak;

• Yeni bel perlonu sıkma işlemini açıklamış.
• AVEN ve SUPERAVANTI’nin teknik notlarını birleştirmiş.

YENİ TORSE

Yeni TORSE’deki tek değişim. Bir önceki TORSE’de olduğu gibi RENK OLMUŞ.

Artık YENİ SUPERAVANTI ile birebir aynı renklere sahip.

YENİ AVEN

Öncelikle en büyük sıkıntısı ile başlayalım.

PETZL FALCON ASCEND modelinde olduğu gibi AVEN’de de bağlantı halkası çok yukarıda. Bu demek oluyor ki her jumarladığımız adımda (düzgün ayarlanmış bir footloop düşünüldüğünde) SUPERAVANTI’ye kıyasla daha az yükseleceğiz.

Ama bu kemer biraz daha mağarada ip üzerinde sadece jumarlayan kişiler için değil. Daha çok ip üzerinde vakit geçirecek (döşeme, fotoğraf, ölçüm, vb…) kişiler için tasarlanmış. Fakat buradada piyasadaki diğer ürünler devreye giriyor.

O zaman neden MTDE’nin bağlantı halkaları daha aşağıda olan rahat modellerinden almayayım? Bu sorunun cevabı size kalmış.

Benim için diğer kemerlerden ayıran ilk özelliği malzeme halkası olmuş. SUPERAVANTIDE 4 e yükselen malzeme halkası bu modelde 7 ye yükselmiş. Ve iple erişim kemerlerinde alışık olduğumuz yatay malzeme askısı modelinin bir benzeri artık mağara kemerinde var. Daha rahat malzeme asabilmek için bu oldukça önemli bir adım. Bu arada her malzeme askısı 5 kg çekere sahip. Ayrıca CARITOOL malzeme karabina asmak için yer bırakması daha fazla malzeme asabileceğiniz anlamına gelmekte.

Diğer göze çarpan özelliği bel desteği süngerleri. FALCON’da bulunan tek parça sünger oldukça fazla ve az bir şey hareketi engelleyen yapıya sahipti. Artık AVEN hareket özgürlüğünü kısıtlamayan bel desteğine sahip. Bu terletmeyeceği anlamına mı gelir? Tabiki hayır ama dediğimiz gibi bu kemer ipte devamlı jumarlayan değil iş yapan insanlar için.

Bacak halkalarının bel halkasına bağlanma şekli ise oldukça dikkat çekici. Artık daha giyilebilir durumda. Ama bu kısım ip üzerinde rahatsız eder mi? yoksa etmez mi? denemeden bilemeyiz.

YENİ EXPLO Üst kuşam:

Geç kalmış olsada artık işe yarar bir üst kuşam üreten PETZL bu üründe AV Spelshoulder Pro üst kuşama çok benzer bir tasarım kullanmış.

Hali hazırda Spelshoulder PRO kullanıcısı olarak bu kuşamda yaşadığım sıkıntıların çoğunu çözmüş gibi.

Ayarlama perlonları ön tarafta olduğu için, ne kadar düzgün bağlarsam bağlayayım, mağara içerisinde sağa sola takıldığında açılıyor ve düzeltmeye çalışmak can sıkıyordu. Petzl EXPLO ile bu sıkıntıyı arka tarafa koyarak çözmüşe benziyor. Çünkü aynı sıkıntıyı PETZL’ın VOLTIGE koşumlarında da yaşanmaktaydı.

Diğer sorun AV SPELSHOULDER PRO’nun göğüs jumarı sıkmak için kullanlan perlon tokasındaki, metal silintirin kopup düşmesiydi. PETZL tokalar konusunda uzman olduğu için böyle bir problem olacağını sanmıyorum. Petzl bu silindir kısmı daha rahat kayması için tırtıklı yapmış.

Malzeme asmak için kullanılan yatay askıların daha geride olanları AV Spelshoulder’da koltuk altınıza kadar gelmekteydi. Dolayısıyla orayı neredeyse hiç kullanmıyordum. PETZL EXPLO bu sorunu yatay ve dikey olarak 2 şer malzeme askısı koyarak çözmüş. Aynı zamanda Speleshoulder’ın karabina takmak için yaptığı ama hiç kullanmadığımız yeri de iki adete çıkararak malzeme askısı haline getirmiş. Bu da kullanışlı görünmekte.Teknik notlara baktığımızda, yine bütün malzeme askıları 5’er kg güvenli çekere sahip.

Unutmamakta fayda var bu üst kuşam, sadece göğüs jumarınızı dik tutmak ve malzeme asmak için var. PETZL VOLTİGE ile karıştırmamak lazım.

Son olarak turuncu detaylar diğer mağara kemerleri ile aynı tonda ve oldukça uyumlu görüneceğe benziyor.

Yeni Petzl SUPERAVANTI, TORSE, AVEN ve EXPLO yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

Pantin in hem sağ ayak için hem de sol ayak için iki modeli var.

PANTİN BİR GÜVENLİK EKİPMANI DEĞİLDİR.

O yüzden soldaki gösterildiği gibi ayağınızda kullanınız. Sağdaki gibi bir el jumarı, bir güvenlik ekipmanı gibi kullanırsanız ÖLÜRSÜNÜZ.

Teknik özelliklerine gelecek olursak kendisi 85 g, 8 ila 11 mm lik iplerde kullanılmakta. Taşıyabileceği maksimum kuvvet 150 daN ve önerilen çalışma sıcaklığı +80 ile -40 °C arası.

Tamamen kullanan kişinin zevkine kalmış iki farklı konumda giyme yöntemi vardır. Fakat daha hızlı daha güçlü bir şekilde çıkmak isteyenlerdenseniz soldaki gibi. Yok ben rahatıma düşkünüm rahat rahat çıkayım güç benim için o kadar önemli değil diyenlerdenseniz sağdaki gibi kullanabilirsiniz.

Peki ben bunu nasıl giyerim yukarıdaki gibi ayarları nasıl yaparım diye merak ediyorsanız hemen aşağıdaki çizime bakabilirsiniz.

Artık sıra ipe girmeye ve ipten çıkmaya geldiğinde. Bunları aşağıda gösterildiği gibi büyük bir kolaylıkla yapabilirsiniz. Yukarı tarafta nasıl ipe girileceği, altında ise nasıl kolaylıkla ipten çıkarılacağı güzel bir şekilde gösterilmekte.

İstasyon geçme gibi manevralarda biraz yavaşlatsa da kullanıcıya olan yararı yanında bu görmezden gelinmekte.

Birazda mağarada ip üzerinde nasıl kullanıldığına bakalım. Burada da tamamen kullanıcının zevkine kalmış iki yöntem var. İlki, aşağıda sol tarafta gösterilen üzengi ile pantin i aynı anda kullanarak yükselmek. İkincisi ise sol tarafta gösterildiği gibi. Üzengi ve pantin i art arda sanki merdivende çıkıyormuş gibi kullanarak yükselmek.

Şimdi aklınıza neden çift üzengi ya da iki ayağında sığacağı bir üzengi yerine pantin kullanayım diye bir soru gelmiş olabilir. Aslında bu sorunun cevabı çok basit. Burada pantin in en büyük avantajı yükselirken göğüs jumarının boşunu alması. Dolayısı ile çok daha rahat çok daha konforlu yükselmeni sağlaması.

Bakımına gelecek olursak. Çoğu metal malzemede olduğu gibi metal malzemelere zarar verdiği için WD40 tipi yağ çözücüler kullanılmamakta. Bilindik bir sabun kullanarak en fazla 30 °C sıcaklıkta su kullanarak (asla tazyikli su kullanmadan) yıkanır. En fazla 30 °C olan güneş ışığı almadan, nemsiz bir yerde kurumaya bırakarak yapılmakta.

Bunun yanı sıra malzemeyi işaretlemek istiyorsak da üretici firmanın bize söylediği şekilde yapabiliriz.

Yazan: Emir Burak

PETZL Pantin yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.

MacOS’lar için Catelina sürümü öncesi Walls kurmak oldukça kolay. Alışık olduğumuz “Wine” uygulaması ile oldukça rahat bir şekilde kurabilmektesiniz.

Daha sonrası sürümler için “Wine” desteği olmadığı için biraz farklı yöntemler denememiz gerekiyor.

Hepsi ve daha fazlası için bu videoyu izleyebilirsiniz.

Hepsi ve daha fazlası için videoyu izleyebilirsiniz.

İyi seyirler…

Walls Cave Software Kurulumu (MacOS 2020 Sonrası İçin) yazısı ilk önce Jumartesi üzerinde ortaya çıktı.